Nghiên cứu các danh mục tem của nhiều nước, ta thấy hầu hết các nước đều in giá con tem bằng tiền của mỗi nước. Một số nước còn có loại tem không đề giá dùng để cung cấp cho binh sĩ hoặc dùng cho yêu cầu nhất thời nào đó. Riêng đối với Việt Nam, trong danh mục tem 1945 -1990 lại có 3 dạng in giá tem : Dạng thứ 1 : Tem in giá bằng tiền (Đồng VN), kể cả loại in đè (đồng VN) lên tem Indochine. Dạng thứ 2 : Tem không in giá tiền nhưng có chữ “ Tem binh sĩ “, “Tem quân đội”, “Tem thương binh” đều có giá trị thay 1 bức thư thường gửi trong nước. Loại này cung cấp cho quân đội và thương binh, hiện nay thôi không phát hành. Dạng thứ 3 : Tem in giá tiền bằng THÓC trong khoảng thời gian từ cuối 1952 đến 10/1954, bao gồm cả việc in đè giá “THÓC” thay “ĐỒNG” cho một số mẫu tem đã in và phát hành trước đó. Xem bên hình ở dưới cùng. Có thể nói việc in giá tiền bằng THÓC trên tem bưu chính của Việt Nam là một dạng rất đặc biệt, hiếm hoặc không có trên thế giới, nhiều nhà sưu tập tem đang quan tâm tìm hiểu. Với may mắn là người đã sử dụng những con tem in giá tiền bằng THÓC trước đây, chúng tôi xin nêu một số ý kiến ban đầu về vấn đề này để bạn đọc cùng nghiên cứu, trao đổi. Hình ảnh những mẫu tem giá bằng THÓC Chủ tịch Hồ Chí Minh Ngoài ra còn một số tem liên khu 5, nhưng rất tiếc tôi không có ảnh của chúng. Rất mong ai có ảnh có thể scan lên để mọi người cùng được biết. Tem Liên khu 5 (Tự In)
Vào những năm từ 1948 đến 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, hệ thống đường xá bị tàn phá nghiêm trọng, điều kiện đi lại, vận chuyển vô cùng khó khăn, hàng hoá không được lưu thông. Vì thế giá cả thị trường thường xuyên biến động và chênh lệch khá rõ giữa các vùng, dẫn đến đồng tiền Việt Nam bị mất giá.
Do tình hình trên, tem bưu chính cũng phải thay đổi giá tiền cho phù hợp. Nhưng vì hoàn cảnh khó khăn trong kháng chiến, phương tiện in không đầy đủ, nghành Bưu Chính không thể in ngay những bộ tem khi cần tăng giá. Có lúc cũng đã phải in đè giá mới, nhưng cũng không dễ dàng trong việc thu hồi tem tại các bưu cục ở khắp nơi...
Để việc sử dụng tem bưu chính thuận tiện trong mọi tình huống biến động của giá cả mà không cần thay đổi giá tiền trên tem đồng thời vẫn tăng được cước phí tuyệt đối tính bằng tiền khi bán tem cho người sử dụng, do đó xuất hiện việc in giá tiền bằng trọng lượng “THÓC” (kilôgam) trên tem bưư chính. Khi bán tem người ta vẫn thu bằng tiền (Đồng VN) tương ứng với giá trị của số lượng thóc ghi trên tem (tính theo giá thóc của chính quyền địa phương quy định tại thời điểm bán tem).
Cách giải quyết như trên thực chất vẫn là tăng giá cước cho phù hợp với giá cả biến đổi theo từng thời gian ở từng địa phương nhất định, nhưng trên con tem lại không thay đổi về mặt trị số trên cơ sở lấy trọng lượng THÓC trên con tem làm giá trị định mức trong cả nước và bảo đảm sự ổn định về doanh thu cước cho nghành Bưu điện. Đó là sự sáng tạo trong quản lý kinh tế của nhà nước Việt Nam ở thời kỳ chiến tranh chống Pháp xâm lược.
Những con tem VN có giá tiền bằng thóc được phát hành từ 1952 đến 1954 trong vùng giải phóng của chính phủ VN DC CH đã trở thành những con tem đặc biệt hiếm có trên thế giới và đang được giới sưu tập trong và ngoài nước tìm kiếm.
Sản xuất - tiết kiệm (0K600, 1K000, 2K000, 5K000)
Chiến thắng Điện Biên Phủ
- Trên nóc hầm Đờ-Cát (nâu, cam)
Được mùa
- Gánh lúa đi học (sự vụ)
- -nt-
- -nt-
- -nt-
Chủ tịch Hồ Chí Minh
- Chủ tịch Hồ Chí Minh (sự vụ) 1đ
- Chủ tịch Hồ Chí Minh (sự vụ) 5đ
Tem thóc - Độc đáo, hiếm có
Cách nhận biết trạng thái hoàn hảo của con tem
Mặt tem: Con tem mà bề mặt bị hư hại là thuộc về loại tem có hình thức bề ngoài không tốt, không nên sưu tập vì giá trị rất thấp. Đương nhiên đối với những tem quý hiếm lại là trường hợp ngoại lệ.
Răng tem: Con tem nếu khuyết góc, thiếu răng cũng là loại có hình thức bên ngoài không tốt. Nhất là răng tem của 4 góc, nếu con tem nào ở góc thiếu răng tem thì không nên sưu tập.
Mặt tem: Lúc cầm con tem, thường người ta phải rửa tay sạch và cố gắng dùng kẹp tem để lấy tem. Lúc sắp xếp tem chú ý không nên để ở trên mặt bàn đang có nước chè hoặc có mực… tránh làm ướt bẩn con tem.
Tem mỏng hay dầy: Lúc bóc con tem cũ từ trên một phong bì thư thực gửi, không thể làm thô bạo. Nếu không sẽ làm cho tem bị mỏng đi. Một con tem bị làm mỏng đi cũng là loại có hình thức bề ngoài không tốt.
Keo ở lưng tem: Hiện nay nói chung ở mặt lưng tem đều có keo dán. Keo dán ở lưng con tem không nên tẩy rửa đi. Tem mới mà keo dán bị tẩy rửa cũng là loại tem có hình thức bên ngoài không tốt.
Nếp gấp trên tem: Tem nếu có nếp gấp, nếp nhăn cũng là tem có hình thức bên ngoài không tốt. Có một số con tem có nếp gấp, nếp nhăn nhẹ, qua việc là đi một cách hợp lý, có thể làm cho nếp gấp không còn, vì vậy cần hết sức thận trọng khi bắt buộc phải là ủi.
Vị trí mặt tem: Đồ án của tem cần ở chính diện con tem, không thể lệch lên cao hoặc xuống thấp, cũng không thể nghiêng bên phải hoặc bên trái. Đối với tem không răng, thường dùng dao hoặc kéo cắt, vì vậy khi cắt cần bảo đảm phần bo tem của bốn xung quanh sao cho cân đối.
Dấu bưu chính: Cách đóng dấu của dấu bưu chính và mục đích sưu tập tem có quan hệ với nhau. Yêu cầu đóng dấu trên diện tích mặt đồ án con tem càng ít càng tốt, đặc biệt là tem có đồ án chân dung nhân vật chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, nếu không sẽ làm xấu đi hình thức bề ngoài của con tem. Mực in của con dấu quá đậm đặc, dù ở hoàn cảnh nào cũng đều không nên.
Tóm lại, tuyển chọn một con tem có hình dáng bề ngoài tốt là một việc quan trọng nhưng đã có con tem có hình thức bề ngoài tốt rồi, còn cần chú ý bảo quản và lưu giữ, nếu không dù trong tay đã có một con tem hình thức bên ngoài đẹp, nhưng qua tác động của con người và thời tiết cũng sẽ trở thành không đẹp.
Những điều cấm kỵ khi chơi tem
1- Trước hết phải xác định rõ ràng mục đích và ý nghĩa, không nên chơi chỉ để mà chơi sẽ ảnh hưởng công tác và việc học tập, càng không nên xem công việc thu thập tem là một thủ thuật kiếm lời, bán với giá cao, trở thành nghề buôn bán.
2- Thu thập tem phải tuân thủ một phương hướng chính xác, không nên do hiếu kỳ, đua đòi đi tìm những loại hiếm, giá cắt cổ, thu thập những loại tem đã biến thể không còn giá trị lưu giữ hoặc các tem sai...
3- Chơi tem phải có đạo đức, không dùng các thủ đoạn để lấy tem trên thư người khác, càng không thể bóc thư để cắt tem vì như thế là vi phạm pháp luật. Việc trao đổi tem phải chân thực công bằng, trên cơ sở đôi bên cùng tự nguyện.
4- Đừng nên mua tem rồi đem cất vào bộ sưu tập mà không xem, thậm chí mua loại tem gì cũng chẳng rõ. Thái độ chơi tem phải là đoan chính, phải xác định chơi tem để nâng cao tầm hiểu biết, có tác dụng gây cho bản thân niềm yêu thích, hứng thú.
5- Không dùng tay động vào tem, tránh cho bụi, dầu mỡ, nước bẩn làm ảnh hưởng đến tem. Khi phát hiện có đốm bẩn chỉ được lau rửa bằng nước sạch và lấy bút lông xoa thật nhẹ nhàng, tuyệt đối không được dùng tẩy, nước xà phòng và thuốc tẩy để rửa. Nếu có dầu mỡ, trước tiên nhúng một loáng vào xăng, sau đó lau sạch bằng bút lông, đợi xăng bay hết rồi rửa lại bằng nước sạch.
6- Quyển sổ giữ tem nên để thẳng đứng không nên để nằm ngang hàng, không đặt quyển nọ đè lên quyển kia, dễ làm cho tem dính vào giấy ngăn từng trang, tốt nhất hàng tháng làm vệ sinh một lần để chống ẩm. Tránh ánh sáng chiếu trực tiếp trong một thời gian dài, dễ làm cho tem phai màu và làm nứt tem. Có một số tem đã có sẵn hồ dán nên không được để ẩm, dễ bị mốc, tốt nhất lồng trong giấy bọc kính. Khi nhặt các con tem phải có chiếc kẹp chuyên dùng, không được sờ tay vào, tránh làm rách mép tem hay làm bẩn tem.
Tem đục lỗ
Hướng dẫn sưu tập :
Số lượng tem đục lỗ khá nhiều:
- Pháp: từ 1877 đến 1954 (năm bị cấm) có khoảng 3.000 kiểu đục khác nhau, kể cả các thuộc địa...
- Anh : 18.000 kiểu, Đức : 12.000, Hoa Kỳ : 6.000... Cộng thêm 150 nuớc khác cũng có ít nhiều tem đục lỗ nên tổng số lượng loại tem này đã sử dụng trên thế giới trong gần một thế kỷ qua (cho đến khi tem in trên bì thư xuất hiện) có thể lên đến hàng trăm triệu con.
Đây là một loại tem khá phong phú để giới sưu tập tem khám phá khai thác... Một số thể loại tem đục răng
A/ Những đề tài sưu tập:
Có thể chọn lựa một hướng rộng như :
a) Tem đục chính thức của các Bưu điện quốc gia (làm thay đổi tính cách con tem), là loại tem có mã số trong các thư mục.
b) Tem đục với mục đích kỷ niệm một lễ hội, một cuộc triển lãm... mà Bưu điện không phản đối.
c) Tem đục của các tổ chức, xí nghiệp tư : phải được sưu tập trên phong bì có tên xí nghiệp.
Hoặc theo một chuyên mục hẹp, chẳng hạn :
- Theo một (vài) chữ cái bảng mẫu tự : A... D... M...
- Tem của một xí nghiệp duy nhất cùng những chi nhánh.
- Một sưu tập tem duy nhất mà có nhiều kiểu chữ đục khác nhau của nhiều xí nghiệp.
- Theo sở thích riêng.
B/ Cách thức sưu tập, trình bày:
- Nên khởi đầu với một số tem đục lỗ trên bì thư, bưu thiếp : bì có tên xí nghiệp, tổ chức. Không được bóc tem khỏi bì thư.
- Tem rời nên đặt nền giấy đen để các lỗ đục hiện rõ hơn.
- Nên sắp đặt mặt sau tem lên trên để dễ đọc. ở sổ cài tem, nên đặt bên cạnh con tem sưu tầm một con tem cùng mẫu không đục lỗ nhìn từ mặt trước để so sánh hai con.
- Không cần quan tâm lắm đến tình trạng con tem : tem hư sẽ thay thế khi có cơ hội.
- Chú trọng đặc biệt đến các tem dị bản : chữ đục ngược, chữ đục thiếu (không đủ), đục lệch (hai lần), chữ đục xéo góc...
- Tem quý hiếm : đục theo một hình vẽ.
- Tem sai phạm quy định : dùng trên phong bì cá nhân.
C/ Địa chỉ để được cố vấn:
Trong quá trình sưu tập tem đục lỗ, khi bạn đã có một vốn căn bản, nếu muốn giao lưu, trao đổi, và được "giúp đỡ" bạn có thể liên lạc với : "Hội quốc gia những nhà sưu tập tem đục lỗ" theo dịa chỉ : Association Nationale des COllectionneurs des timbres PERforés" (ANCOPER).
Robelt Dedecker, Lycée Condorcet - 02100 Saint-Quentin FRANCE.